Plataan als natuurlijk logboek voor luchtvervuiling
Plataancheck meetcampagne 2026
Met de plataancheck kan je fijnstofuitstoot in je omgeving meten. We verzamelen tot einde april 2026 stukken plataanschors om te analyseren in het laboratorium. Heb je zin om mee te doen? Lees hieronder hoe je te werk kan gaan!
Waarom is fijnstof in de lucht schadelijk?
Fijnstof is een verzamelnaam voor alle deeltjes in de lucht kleiner dan tien micrometer die jouw lichaam kunnen binnendringen. Het is een belangrijk onderdeel van het onderzoek naar luchtvervuiling; Fijnstof is de grootste oorzaak van ziekte door milieuvervuiling in Vlaanderen. Jaarlijks sterven duizenden mensen vroegtijdig aan gevolgen van overmatige hoeveelheden fijnstof. Deze deeltjes kunnen via de longen in de bloedbaan terechtkomen waardoor contact heel wat gezondheidsklachten zoals benauwdheid, astma en verhoogde hartslag verergert (Departement Omgeving). Langdurige blootstelling leidt tot een verhoogd de kans op beroerte, hartinfarct en vroeggeboorte bij zwangerschap. Daarnaast is fijnstof een risicofactor voor meerdere chronische aandoeningen zoals bronchitis, longkanker, Alzheimer, Parkinson en diabetes type 2 (Scienscano).
Hoewel de normen van de Europese Unie (EU-AQS) en World Health Organization (WHO-AQG) in België al jarenlang worden overschreden, is er weinig aandacht voor vervuiling door fijnstof in onze omgeving. Door aan dit onderzoek deel te nemen kan jij helpen om de eerste concrete stappen te zetten naar een samenleving met gezonde lucht voor iedereen. Ben je geïnteresseerd ? Lees dan zeker de sectie 'Hoe werkt het?' hieronder.
Hoe meten platanen fijnstof ?
Meten is weten! Platanen geven via hun schors veel informatie over de hoeveelheid fijnstof in hun omgeving. In de winter slaan ze dit fijnstof op in hun bast. Wanneer ze in het voorjaar beginnen te vervellen, komen de schorslagen met het opgeslagen fijnstof aan de buitenkant van de boomstam te liggen. Door loslatende schorsvellen van platanen verspreid in de omgeving te verzamelen en te analyseren kunnen we hoeveelheden fijnstof in onze leefomgeving in kaart brengen. Zo meten we dus hoeveel fijnstof in jouw buurt aanwezig was. Alle stalen worden geanalyseerd door de universiteit van Antwerpen onder leiding van dr. ir. Roeland Samsom.
Hoe werkt het?
Stap 1: Verzamel de platanenschors
De Plataan staat bekend om zijn afschilferende schors. Zie je een plataan in jouw buurt waarvan de schors loslaat? Verzamel schone stukken schors langs de straatzijde zonder mos, graffiti, spijkers of andere beschadigingen. Neem loshangende schorsfragmenten van één enkele boomstam tussen 1 en 1,7m hoogte. Probeer de schors niet met je vingers aan te raken. Gebruik een binnenstebuiten gedraaid plastic zakje om je staal te verzamelen. Raap geen gevallen boomschors van de grond.
Stap 2: Genereer je code via PartiCollect
Genereer een code via de PartiCollect app (beschikbaar in de Google Play Store of App Store).
Kies voor 'Nieuwe meting' → 'Lucht' → 'Schorsstaal' Deze code schrijf je ook op de omslag van de envelop vooraleer je jouw staal verstuurt.
Om ons te helpen met de staalregistratie zal u vijf korte vragen moeten beantwoorden.
Stap 3: Lever in/verstuur je staal
Plaats de verzamelde schors in een stevige envelop. Schrijf de code die je maakte met de Particollect app samen met de straatnaam en gemeente van de boom waar je de schors verzamelde op de envelop. Zo kunnen we later onderzoeken uit welke omgeving het materiaal afkomstig is. Nadat je de envelop hebt afgesloten kan je deze tot 30 april achterlaten bij een inleverpunt of rechstreeks naar het centrale adres verzenden.
Wil je de resultaten van het onderzoek ontvangen? Vul dan het formulier onderaan deze pagina in. Dankjewel voor je deelname!
FAQ'S
Waarom verzamelen jullie schors van platanen?
De plataan (geslacht: Platanus) vangt fijne stofdeeltjes uit de lucht in zijn schors. Door die te analyseren, krijgen we meer inzicht in de luchtkwaliteit in verschillende buurten.
Mag ik schors van een boom trekken?
Ja, maar enkel loshangende delen mogen worden verwijderd. Trek geen stevig vastzittende fragmenten om de boom niet te beschadigen. Kies voor stukken schors die al een beetje loszitten en die niet vervuild of beschadigd zijn door mos, graffiti of spijkers.
Mag ik schors van de grond oprapen?
Neen. Schors die op de grond ligt, kan vuil bevatten dat de analyse in de war stuurt. Verzamel alleen los zittende stukken schors vanop de boom.
Hoeveel schors moet ik verzamelen?
Een handvol is voldoende. Je hoeft geen grote hoeveelheden mee te brengen.
Waar kan ik de verzamelde schors afgeven ?
Je kan je stalen binnenbrengen bij één van de inleverpunten of opsturen naar het centrale verzameladres van de Universiteit Antwerpen. Alle praktische info vind je op onze website op de pagina 'inleverpunten'
Mag ik schors van verschillende bomen verzamelen?
Heel graag! Volg wel het volledige stappenplan voor elke verschillende boom. Zorg er zeker voor dat je de schors van verschillende bomen niet in hetzelfde zakje of envelop stopt. Maak ook een nieuwe code aan met de app voor elke boom waar je schors van verzamelt.
Wat gebeurt er met de ingezamelde schors?
We analyseren het materiaal op fijnstof en publiceren de resultaten nadien, zodat iedereen inzicht krijgt in de luchtkwaliteit van zijn of haar omgeving.
Wanneer kunnen we de resultaten verwachten?
De analyse van alle verzamelde schors zullen dit najaar afgerond zijn. Als je op de hoogte wil blijven, kan je onderaan deze pagina je e-mailadres registreren.
